Nhân quyền, dấu chỉ thời đại

By Đặng Quân

 

Ngày 10 tháng 12 năm 1948 tại Palais de Chaillot ở ParisPháp, Đại Hội đồng Liên Hiệp Quốc thông qua Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền. Đó là tuyên ngôn về các quyền cơ bản của con người, được nhiều nước trên thế giới công nhận, làm nền tảng đề cao con người hầu giúp họ sống đúng phẩm giá của mình.

 

Giáo sư Nguyễn Hưng Quốc, trong bài viết về Dân chủ và Nhân quyền đăng trên báo Dân Luận năm 2015, có viết: “Trong lãnh vực chính trị, phát hiện lớn nhất của nhân loại trong thế kỷ 20 vừa qua không phải là vấn đề dân chủ. Mà là nhân quyền. Quyền làm người của mọi người” (1). Quả là một nhận định sâu sắc đáng để chúng ta suy tư thêm về Nhân quyền, như là một dấu chỉ của thời đại đáng cho nhân loại quan tâm và đấu tranh vì nền hòa bình và sự tự do mà Nhân quyền mang lại.

 

Trước hết, cần nói ngay nhờ xác định rõ nét về Nhân quyền đã giúp con người phần nào xóa bỏ những định kiến trong tâm tưởng gây nên biết bao kỳ thị bất công về mọi mặt. Nhân quyền được tôn trọng giúp giảm bớt những đau thương con người có thể gây ra cho nhau. Nhân quyền giúp xóa bỏ mọi hình thái nô lệ, những bất công thường gặp nơi các xã hội loài người. Nó cũng giúp xóa bỏ những khiếm khuyến vốn có trong các thể chế dân chủ trên thế giới. Con người nắm tay nhau trong ánh nhìn thân thiện vượt qua các rào cản về màu da, ngôn ngữ, chủng tộc, tôn giáo… Cũng nhờ đó nó xóa bỏ đi các tâm thức thực dân khai hóa, loại trừ mọi thứ tiềm thức tự tôn, cho ta là dân tộc văn minh đi khai hóa, mở mang đầu óc cho các dân tộc khác, đã ầm ĩ từ 5 thế kỷ trước.

 

Vốn dĩ cuộc sống con người tựa như trận chiến giữa hai bên Ác và Thiện đối lập. Đầu tiên trong chính tiềm thức tập thể cổ đại, tựa như thứ tội “nguyên tổ” vốn lẩn khuất trong đầu óc con người, thường nghiêng theo bản năng hơn theo lý tính. Một thứ tiềm thức luôn muốn dùng sức mạnh đối kháng hầu trừ diệt, nô lệ hóa những gì tự con người thiết định. Họ dần quên mất các phẩm giá căn bản của mỗi con người mà chỉ chăm chăm nhìn vào ngoại hình, niềm tin. Để rồi từ tiềm thức tác động ấy mà mâu thuẫn giữa người với người lan rộng khắp nơi. Nó đi sâu vào các cộng động sắc tộc, tôn giáo, màu da … khiến nhân loại điên cuồng lao vào những cuộc chiến nhân danh cái tôi cá vị và áp chế thứ tiềm thức ác độc đó lên nhau.

 

Nhìn vào cuộc sống nhân loại, chúng ta có thể nhận thấy có cái ác toàn diện, cái ác tập thể và cái ác cá vị.

 

– Cái ác cá vị được nhìn thấy rõ nét trong trình thuật Cain giết Abel em mình (x sách Sáng Thế, Thánh Kinh). Tội ác này cho thấy cá nhân con người bắt đầu sống trong tình trạng chịu sự ác xâm chiếm, chi phối, khiến con người không thể vượt qua tính bản thiện mà đưa tay làm hại đến em ruột mình. Và còn biết bao kẻ sát nhân, giết người hàng loạt, phá thai… Mục tiêu là để thủ tiêu một hoặc vài người nào đó.

 

– Cái ác tập thể được nhìn thấy trong chính lịch sử dân tộc Do Thái, hết phạm tội rồi lại trở về với Chúa, rồi tiếp tục tái phạm tội; những Sodom, Gomorrah cho thấy những tội ác tập thể của cả một cộng đồng trong một thành phố, một vùng miền sa ngã, sống ngập ngụa trong tội lỗi và dục vọng. Dọc dài lịch sử chúng ta thấy có biết bao nhóm, hội kín thờ satan, tế thần bằng máu người, hoặc bằng những cuộc giao hoan tập thể. Cái ác dường như được cổ võ để nhân rộng những chi nhánh của chúng tràn lan trên khắp thế giới. Mục tiêu nhằm thõa mãn những đam mê khoái lạc, tự do buông thả trong cái tôi xấu xa đến nỗi tôn sùng cả cái ác và qua đó nô lệ hóa con người trong vòng kiềm tỏa.

 

– Và cái ác toàn diện, được mô tả rõ nét nhất qua trình thuật Hồng Thủy, tháp Babel… cả nhân loại chỉ còn sót lại mỗi gia đình Nô-ê, hoặc phải phân tán vì bất đồng ngôn ngữ. Cái ác toàn diện này hiện thân rõ nét nhất trong thời đại chúng ta từ sự sản sinh ra thực dân, phát xít, rồi ý thức hệ cộng sản. Những cái ác toàn diện mà ta thấy mỗi ngày mỗi ghê rợn khắp nơi trên thế giới: nạn phá thai, hủy hoại môi sinh, lòng tham và mộng bá vương của kẻ ác, rồi thì ma túy lan tràn, mãi nạn buôn bán phụ nữ trẻ em. Nhiều người sống trong nhiều cảnh nô lệ tinh vi, nạn khủng bố, chiến tranh, những vũ khí sát thương với sức công phá không ai tưởng tượng nổi: hạt nhân, bon khinh khí, vũ khí sinh học, hóa học và phóng xạ, vi rút cô-vít 19…

 

Hiển nhiên, cuộc chiến chống cái ác không phải là cuộc chiến một mất một còn, mà là cuộc đấu tranh chỉnh sửa lại cho đúng những quyền căn bản của con người đã bị cái ác xâm hại khi loại trừ cái thiện. Chính nhờ đề cao Nhân Quyền, nhân loại mới hiển lộ cái thiện trong cuộc sống con người cách rõ ràng nhất. Chống cái ác, cũng chính là tập trung giương cao ngọn cờ nhân quyền, tiêu diệt tận căn mọi vấn nạn gây ra cái ác. Ở đâu còn trù dập con người, thiếu vắng nhân quyền, ở đó vẫn còn sống trong bóng tối sự ác và là nơi nuôi dưỡng những thế lực đi ngược lại các quyền làm người.

 

Như thế, việc khoa học công nghệ bùng nổ có giúp nhân loại sống đúng phẩm giá chăng? Thưa chẳng những không, mà còn ngược lại, nếu không có nền tảng tôn trọng nhân quyền.

 

Có thể nói kỷ nguyên Ánh sáng đã mang lại không chỉ những nhận định rõ nét hơn về khoa học, kỹ thuật in ấn và sự bùng nổ về trào lưu các ý thức hệ mới; chúng dường như mở ra cho con người những con đường khai phóng mới tạo nên những cuộc chuyển hóa mạnh mẽ tự sâu tận tâm hồn con người, tạo tiền đề cho những cuộc cách mạng mới. Những thể chế mới phát sinh và loạt ý thức hệ lan rộng khắp nơi trên thế giới. Cạnh đó, các phong trào tôn giáo, sắc tộc, chính trị cực đoan không những bùng phát mạnh mẽ mà còn khác hẳn thời xưa.

 

Thế giới chưa bao giờ phát triển tột bực về mọi phương diện, khoa học kỹ thuật công nghệ, thông tin truyền thông và cả tột đỉnh phát triển vũ khí hủy diệt hàng loạt. Thời xưa, chỉ là những cuộc chiến tranh cục bộ, số lượng thiệt hại nhân mạng không thể lên đến số triệu như thời được mệnh danh là “hiện đại”. Quả là “hiện đại” tạo môi trường sống dễ dàng hơn cho con người, và cũng tàn sát con người “hiện đại” hơn cả các bậc tiền nhân thuở trước.

 

Rõ ràng nhất chính là hai cuộc đại chiến thế giới cho chúng ta thấy những gì: ly tán, chết người vô số kể, các kiểu chết thật vô vàn vô số, thịt nát xương tan vì bom đạn, chết vì lưỡi lê, vì hơi ngạt, vì bị bỏ rơi, vì đói  khát và biết bao hình thức xóa sổ cả một thành phố cách dã man, sức mạnh đối kháng sức mạnh. Phe nào cũng gắng tìm ra vũ khí hủy diệt mới, những chiến thuật mới để loại trừ đối phương. Và rồi con người cũng chùn bước trước những thảm cảnh tàn hại con người.

 

Nhưng chính trong đống tro tàn đổ nát sau chiến tranh, con người phần nào tỉnh ngộ và suy gẫm tại sao lại như thế? Lẽ ra con người cần và phải có cuộc sống thân thiện, hạnh phúc, xây dựng các giá trị tốt đẹp và sống chan hòa cùng nhau, thay vì chém giết nhau cách vô nghĩa? Đấy là thời điểm con người buộc phải nhìn lại chính bản thân mình, đồng thời nhìn qua người anh chị em xung quanh và nhìn ra thế giới, để lần nữa tái định hình những phẩm chất, các giá trị lẽ ra mỗi con người được hưởng. Thế là nhân quyền nổi lên như một dấu hiệu muốn có hòa bình cần tôn trọng và xây dựng nhân quyền phổ quát.

 

Các tôn giáo tự ngàn xưa đã tìm cách lan tỏa những nền tảng căn bản về tình yêu thương, về một thế giới huynh đệ xây dựng trong nền tảng tình yêu với Thượng Đế và giữa con người với nhau hướng đến mục tiêu giúp con người xóa đi cái ác, cùng hướng tới điều thiện. Tuy nhiên, nhân loại vẫn chưa chân nhận các giá trị ẩn chứa nơi con người, những quyền căn bản giúp con người và nhận ra phẩm giá đồng đều của nhau, bất kể những khác biệt về màu da, sở hữu vật chất, tôn giáo, ý thức dân tộc, vùng miền v.v… Vì chưa được công nhận nên thế giới chưa có một tiếng nói chung nối kết mọi quốc gia chuẩn thuận cho lý tưởng tôn trọng nhân quyền đó.

 

Bánh xe lịch sử vẫn quay và Liên Hợp Quốc đã ra đời khi thế chiến II chấm dứt. Chỉ 3 năm sau, bản Tuyên Ngôn Nhân Quyền được Đại hội đồng Liên Hợp Quốc thông qua và công bố theo Nghị quyết số 217A (III) ngày 10/12/1948. Đây là một bước ngoặc lịch sử trong lãnh vực chính trị. Lần đầu tiên cả thế giới nối bước các tôn giáo đề cao nhân quyền, vừa viết thành luật công nhận phẩm giá bất biến của con người, vừa tạo tiền đề mới bảo vệ các quyền căn bản của con người.

 

Nhưng thế giới vẫn tiếp diễn cuộc chiến ý thức hệ, xung đột tôn giáo, sắc tộc, chiến tranh biên giới… với biết bao hình thức lạnh lùng, bất hợp tác, xem nhau là kẻ thù không đội trời chung. Đó đây đã bùng nổ chiến tranh như ở Kosovo, Serbia, Vùng Vịnh, khủng bố 11/9 ở Hoa Kỳ, Afganistan. Mới đây nhất là cuộc chiến Armenia và Azerbaijan… Đồng thời còn có chiến tranh theo hình thức mới: thương chiến, nhằm chống lại những kẻ âm mưu dùng thị trường người đông giá rẻ, chính quyền bảo hộ doanh nghiệp tập trung vào đánh cắp sở hữu trí tuệ, bảo hộ mậu dịch, lệ thuộc hóa đối thủ vào nguồn cung… Hoặc cuộc chiến toàn cầu trước đại dịch Covid-19.

 

Ngày nay, trên thế giới dù đã nỗ lực xóa bỏ các định chế kiểu cũ, san phẳng mọi hố sâu chia cắt con người, nhưng vẫn còn đó nhiều lồi lõm, những đường cong không thể uốn nắn cho ngay ngắn về nhân quyền và dân quyền. Nhiều quốc gia vẫn giữ những thể chế độc tài toàn trị khiến dân quyền bị đè nén, người dân chịu cảnh lầm than, kiềm kẹp dưới đủ thứ luật lệ bất công.

 

Các thể chế độc tài này trước hết khuấy động nỗi hận thù giữa người với người bằng những mỹ từ: đấu tranh giai cấp, xóa bỏ tư sản, nhưng âm mưu thật sự đàng sau các cuộc đấu tranh huynh đệ tương tàn chính là muốn tước mọi quyền lẽ ra người công dân phải được hưởng.

 

Một khi dân quyền bị tổn thương nghiêm trọng thì nhân quyền cũng chẳng còn chỗ đứng trong các thể chế này. Sự tự chủ và làm chủ của người dân ở dưới mức bình thường hoặc bị xóa bỏ hoàn toàn. Như thế, người dân chỉ còn là những chú cừu ngoan ngoãn được cho ăn để lấy lông hoặc lấy thịt tùy theo ý chủ nhân.

 

Và thế là Nhân Quyền vẫn mãi còn là dấu chỉ thời đại cần hiện thực hóa trong trần gian. Ở đâu Nhân Quyền chưa thực sự được tôn trọng, ở đó con người vẫn còn bị xâm phạm các quyền dân sự và chính trị cơ bản: như quyền tự do biểu đạt, quyền tự do báo chí và tiếp cận thông tin, quyền tự do lập hội và nhóm họp, quyền tự do thực hành tôn giáo.

 

Tư liệu tham khảo:

(1) https://www.danluan.org/tin-tuc/20150201/nguyen-hung-quoc-dan-chu-va-nhan-quyen

Please follow and like us:
error20
fb-share-icon0
Tweet 20
fb-share-icon20
Related articles
We work towards ensuring a life free from inequality and discrimination for every human.
[wpforms id="6"]
English